المحقق السبزواري
729
روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )
كند كه پادشاهان پيشين از طرفين در مراسلات چه نسب و سنن مرعى داشتهاند آن را مرعى دارد ؛ و « 1 » اگر به جهت مصلحتى از آن تعدّى بشود ، بسيار نباشد . ديگر ، بايد كه دبير طامع نباشد تا به سبب حطام « 2 » و مزخرفات و اغراض دنيوى در مدح و ذمّ و غير ذلك از آنچه مصلحت ملكى و دينى تقاضا كند ، تجاوز ننمايد . و بايد كه قويدل باشد و به تحسين و تقبيح اصحاب اغراض و ارباب اغماض التفات نكند ، و غرّه نشود « 3 » ، و مصلحت مخدوم را در مقامات ترسّل از مواضع لوازم و مراسم از دست ندهد و مراعات احتشام و حرمت ارباب عزّت را سپرى نسازد . و هرچند مراسله به خصم ملك باشد ، قلم را از وقيعت بهتان و ذمّ و استهزا و شتم و قدح در اعراض « 4 » نگاه دارد كه آنها « 5 » منافى قوانين تمكين و بزرگى است ، مگر آنكه آن شخص تجاوز كرده باشد و از قاعدهء حرمت و حشمت قدم بيرون نهاده باشد كه در اين صورت مكافات او بر نحوى كه عقل تقاضا كند ، قبيح نيست . مجملا ، بايد كه نگذارد كه از هيچ راه غبارى در هواى فضاى مراسلت بر دامن حرمت و حشمت و عزّت مخدوم او نشيند . ديگر ، بايد كه دبير معانى مختلفهء هر لفظ را منظور دارد و اگر لفظى از الفاظ مشتركه استعمال كند ، هريك از معانى آن را به خاطر آرد كه مبادا بعضى از آن معانى منافى غرض باشد يا طرف [ و ] جهت « 6 » مفسده در ايراد آن باشد ، بلكه الفاظى كه در تكلّم و استماع نزديك به لفظى باشند ، چنان كه از استماع بعضى ديگرى بر گوش خورد يا در خاطر آيد ، ملحوظ و منظور دارد ، بلكه الفاظى كه به تصحيف « 7 » و تحريف ديگرى شود ، تأمّل نمايد . ديگر ، بايد كه نوشته مضبوط باشد و هيچ نقطهاى اهمال نشود ، و از كلمات بىنقطه - كه به نقطه معنى متبدّل شود - احتراز لازم داند . و از اين قبيل شروط در نوشتن احكام و مكاتيب ، كه عظيم باشد و اهتمام تمام در شان آن باشد ، بسيار است .
--> ( 1 ) . مج ندارد . ( 2 ) . مال دنيا . ( 3 ) . چ : « نباشد » . ( 4 ) . همان : « اغراض » . ( 5 ) . همان : « اينها » . ( 6 ) . همان ندارد . ( 7 ) . خطا خواندن ، خطا كردن در نوشتن . همچنين به تغيير دادن كلمه به وسيلهء كاستن يا افزودن نقطههاى آن تصحيف گويند .